“Lách” quy định tuổi tàu

Điều 9 của Nghị định 29/NĐ-CP của Chính phủ về đăng ký và mua, bán tàu biển, có hiệu lực từ ngày 1/7/2009 quy định rõ: Trường hợp đăng ký lần đầu tại Việt Nam, tàu biển đã qua sử dụng phải có tuổi tàu tính từ năm đóng tàu không quá 10 tuổi đối với tàu khách và không quá 15 tuổi đối với các loại tàu biển khác.

Trường hợp đặc biệt phải do Bộ trưởng Bộ GTVT quyết định, nhưng không quá 5 tuổi đối với mỗi loại tàu biển quy định. Quy định cụ thể này đã “bó tay” không ít chủ tàu bởi trên thực tế mua được những tàu còn mới và hiện đại ở nước ngoài không phải là chuyện dễ với túi tiền vô cùng eo hẹp của các chủ tàu. “Bấm bụng” mua những tàu đã qua sử dụng mà đa phần là những tàu già từ 20 - 30 tuổi, các chủ tàu của ta đã “lách luật” bằng cách không nhập khẩu và cho tàu treo cờ nước ngoài.

Bên cạnh đó, cũng đã xuất hiện hiện tượng một số chủ hàng lớn của Việt Nam tiến hành liên kết kinh doanh với các đối tác nước ngoài để mua tàu đang sử dụng trên 20 - 25 tuổi và làm thủ tục đăng ký tàu ở nước ngoài để né tránh những điều kiện ngặt nghèo về tuổi tàu nhập khẩu hiện hành. Cần phải nói rằng, trên thực tế, các tàu này vẫn có thể mang lại lợi nhuận trước mắt cho doanh nghiệp song nếu hướng tới mục tiêu phát triển bền vững thì đầu tư, khai thác những tàu trọng tải lớn và trẻ hơn mới là sự lựa chọn hợp lý và đúng hướng.

Tránh “tầm ngắm” của PSC

Trên thực tế, không chỉ những chủ tàu có tàu không đủ điều kiện nhập khẩu, buộc phải treo cờ nước ngoài mà ngay cả những chủ tàu rõ ràng mua tàu trẻ, tàu hiện đại, đáp ứng đủ các quy định nhập khẩu tàu trong nước cũng vẫn muốn treo cờ nước ngoài. Nguyên nhân không thể phủ nhận của tình trạng này là vì nhiều chủ tàu của ta muốn tránh lọt vào “tầm ngắm” của PSC (Thanh tra nhà nước cảng biển) nước ngoài.

Nhiều năm qua, đội tàu biển Việt Nam luôn nằm trong “danh sách đen” của Tokyo MOU và đương nhiên được “ưu tiên” kiểm tra tại các cảng biển nước ngoài. Trung bình mỗi năm, có khoảng trên 30 tàu biển Việt Nam bị lưu giữ. Riêng năm 2008, có tới 80 lượt tàu bị lưu giữ do không đáp ứng được các tiêu chuẩn về an toàn kỹ thuật, khai thác, bảo dưỡng... Từ đầu năm đến nay, số tàu bị lưu giữ cũng đã vượt quá con số 30.

Còn rất nhiều nguyên nhân khác khiến chủ tàu Việt Nam không muốn hoặc chưa muốn đưa tàu về đăng ký treo cờ Việt Nam. Một chủ tàu trong nước có tàu đang treo cờ nước ngoài cho biết công ty của ông đã mua chiếc tàu này được khá lâu. Tuy nhiên, khi mua chiếc tàu này công ty đã mua cùng hợp đồng thực hiện nên hiện tại Công ty vẫn để tàu khai thác nốt hợp đồng mà chưa thực hiện các thủ tục nhập khẩu cũng như đăng ký treo cờ Việt Nam cho dù hoàn toàn đủ điều kiện.

Ông Vũ Hữu Chinh, Tổng Giám đốc CTCP Vận tải biển Việt Nam (Vosco) cho biết tất cả tàu của Vosco đều được treo cờ Việt Nam mà không ngại bất cứ sự kiểm tra nào của PSC. Cũng theo ông Chinh thì khi quyết định treo cờ nước ngoài, phần lớn chủ tàu đều dựa trên cơ sở tính toán lợi ích kinh tế. Có những tàu buộc phải treo cờ nước ngoài do không đủ điều kiện về tuổi tàu nhập khẩu và do đó sẽ không được quyền vận chuyển hàng nội địa, đồng thời khi xảy ra tranh chấp sẽ không được chính quyền treo cờ ủng hộ. Ông Chinh tiết lộ cũng có trường hợp tàu hoàn toàn đủ điều kiện nhập khẩu và treo cờ trong nước nhưng để tiết kiệm chi phí, không phải nộp thuế lại được hưởng những ưu đãi như không bị phân biệt đối xử..., chủ tàu vẫn quyết định treo cờ nước ngoài.

Hoàn toàn có thể hiểu được quyết định treo cờ nước ngoài của các chủ tàu. Tuy nhiên, cần phải thấy rằng nếu quyết định này đơn thuần chỉ xuất phát từ việc chủ tàu của ta ngại kiểm tra PSC thì quả là đáng trách. Không thể phủ nhận rằng, so với các quốc gia trong khu vực chứ chưa dám nói trên phạm vi toàn cầu, đội tàu quốc gia vẫn là đội tàu già, lạc hậu, tình trạng kỹ thuật hạn chế và khả năng cạnh tranh kém.

Nói vậy để thấy trong khi chúng ta đang nỗ lực để cải thiện chất lượng đội tàu thì nhiều chủ tàu, vì những lợi ích trước mắt vẫn đang tìm mọi cách để bổ sung thêm vào đội tàu của mình những con tàu vừa già, vừa cũ kỹ, lạc hậu.

Kết quả là cơ hội để ra khỏi “danh sách đen” của Tokyo MOU ngày càng xa vời, đồng nghĩa với việc tàu treo cờ của ta ngày càng bị “soi” kỹ càng hơn. Thoát ra được cái vòng luẩn quẩn này không cách nào khác chính là nhờ trách nhiệm, nghĩa vụ của mỗi chủ tàu trong việc cải thiện hình ảnh đội tàu Việt Nam trên trường quốc tế.

Thanh Bình - Báo Giao thông vận tải